Η ποιότητα της εκπαίδευσης σε μια χώρα δεν εξαρτάται ούτε από τις κρατικές δαπάνες, ούτε από το μέγεθος της τάξης, ούτε από τον οποιοδήποτε χαρακτήρα των εκπαιδευτικών μεταρρυθμίσεων!

Εξαρτάται από έναν και μοναδικό παράγοντα: την ποιότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού. Τα επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο είναι εκείνα που καταφέρνουν να εντάσσουν στο διδακτικό τους προσωπικό τους πιο ταλαντούχους. Αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει η έρευνα την οποία έκανε η γνωστή εταιρεία συμβούλων McKinsey. Στόχος της ογκώδους έρευνας -που πραγματοποιήθηκε τα έτη 2000 με 2007- ήταν να εντοπίσει τους παράγοντες εκείνους που παίζουν τον καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας παιδείας.

Παίρνοντας ως άξονα αναφοράς τις επιδόσεις των διάφορων εκπαιδευτικών συστημάτων στον κόσμο καθώς και συνεντεύξεις με πάνω από 100 ειδικούς, πολιτικούς και εκπαιδευτικούς σε όλο τον κόσμο, η έρευνα προσπάθησε να εντοπίσει τα κοινά στοιχεία τα οποία έχουν όλα τα κορυφαία εκπαιδευτικά συστήματα παγκοσμίως. Ένα από τα πρώτα συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι οι δαπάνες για την παιδείακαθώς και το μέγεθος της τάξης δεν φαίνεται να παίζουν ουσιαστικό ρόλο στις επιδόσεις των μαθητών.

Τα τελευταία έτη πολλές χώρες αύξησαν τον αριθμό του εκπαιδευτικού προσωπικού σε σχέση με τον αριθμό των μαθητών. Όμως όλες οι έρευνες δείχνουν ότι η μείωση του μεγέθους της τάξης δεν έχει σημαντικές επιπτώσεις στις επιδόσεις των μαθητών. Από τις 112 μελέτες, μόνο οι 9 έδειξαν ότι υπάρχει ένας θετικός συσχετισμός. Οι άλλες 103 βρήκαν είτε ότι δεν υπάρχει καμιά σχέση είτε ότι υπάρχει αρνητική σχέση-δηλαδή η μείωση του αριθμού των μαθητών σε μια τάξη όχι μόνο δεν βελτιώνει τις επιδόσεις αλλά ενίοτε τις χειροτερεύει. Η εξήγηση είναι απλή: στο βαθμό που η μείωση του μεγέθους των τάξεων σημαίνει περισσότερους εκπαιδευτικούς, αυτό συνεπάγεται- με σταθερό το επίπεδο των δαπανών- λιγότερα χρήματα για τον καθένα. Ο κυριότερος παράγοντας που φαίνεται να επηρεάζει τις μαθητικές επιδόσεις είναι η ποιότητα του εκπαιδευτικού προσωπικού. Διάφορες μελέτες που λαμβάνουν υπόψητους όλους τους παράγοντες δείχνουν ότι οι μαθητές που διδάσκονται από εκπαιδευτικούς με ποιότητα θα προχωρήσουν με τριπλάσια ταχύτητα από ό,τι οι άλλοι μαθητές.

Και εκπαιδευτικός με ποιότητα ΔΕΝ σημαίνει κουρασμένος, απογοητευμένος, από λίγο έως άθλια αμειβόμενος, χωρίς ελπίδα, όραμα και κουράγιο, εκπαιδευτικός που έχει μείνει 25 χρόνια και πλέον πίσω στις εξελίξεις της επιστήμης του, που όσα γνωρίζει και όσα θυμάται τα έμαθε στα σπουδαστικά του χρόνια χωρίς περαιτέρω ουσιαστική επιμόρφωση, που εργάζεταιστην τάξη αυτοσχεδιάζοντας μόνος και αβοήθητος, ενταγμένος σε μια πανίσχυρη και απρόσωπη γραφειοκρατία, εξοντωμένος από ένα σύστημα αλωμένο από έναν άθλιο κομματισμό.

Οι επιπτώσεις για τον μαθητή, σύμφωνα με την έκθεση, στα πρώτα χρόνια του σχολείου, μπορεί όχι απλώς να είναι αρνητικές αλλά και μη αντιστρέψιμες. Όπως δείχνει μια σειρά ερευνών, οι μαθητές που δεν κάνουν αρκετή πρόοδο τα πρώτα χρόνια στο δημοτικό σχολείο έχουν ελάχιστες πιθανότητες να ανακάμψουν αργότερα.

Τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα στρατολογούν συστηματικά τους πιο προικισμένους για να τους εντάξουν στο εκπαιδευτικό προσωπικό, τους οποίους αμείβουν καλά και τους επιμορφώνουν τακτικά.

Τα καλύτερα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο στρατολογούν τους δασκάλους από το κορυφαίο 5%- 30% των αποφοίτων. Αντίστροφα τα κακά εκπαιδευτικά συστήματα συνήθως ελκύουν τους χειρότερους. Είναι χαρακτηριστικό ότι στη Μέση Ανατολή -όπου το επίπεδοτης παιδείας είναι ιδιαίτερα χαμηλό- οι δάσκαλοι προέρχονται από το χειρότερο 30%.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό στοιχείο των καλών εκπαιδευτικών συστημάτων είναι ότι δίνουν μεγάλη έμφαση στη σωστή επιλογή των ατόμων που θα αναλάβουν ηγετικό ρόλο στο σχολείο (διευθυντές, γυμνασιάρχες, λυκειάρχες). Όλες οι έρευνες δείχνουν ότι χωρίς έναν αποτελεσματικό και ικανό ηγέτη, ένα σχολείο είναι αδύνατο να αναπτύξε ιμια κουλτούρα υψηλών προσδοκιών.

Τίποτα όμως δεν είναι από μόνο του ικανό για να μας οδηγήσει στη δημιουργία μιας ουσιαστικής παιδείας!

Ούτε μόνο οι καλοί δάσκαλοι, ούτε η καλή χρηματοδότηση, ούτε τα καλά βιβλία, ούτε η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου! Χρειάζονται όλα μαζί αλλά και κάτι άλλο πολύ σημαντικό: να έχεις την κοινωνία σου σωστά προσανατολισμένη και να δίνεις στους ανθρώπους σωστά πρότυπα, όραμα και αξίες!

Η ακμή και η παρακμή των κοινωνιών συμπαρασύρει αντίστοιχα προς τα πάνω ή προς τα κάτω και την παιδεία. Και όταν για διάφορους λόγους οι κοινωνίες σφύζουν από νέες ιδέες, προσδοκίες και αισιοδοξία, τότε αναδεικνύεται συγχρόνως και η δύναμη της παιδείας.

Το να προσπαθείνα βρει κάποιος κατάλληλα εκπαιδευτικά μοντέλα για να σώσει τη διαρκώς φθίνουσα-σε όλα τα επίπεδα- κοινωνία του, είναι μεν κατανοητό και θεμιτό, δεν θα αποφέρει όμως ποτέ τα αποτελέσματα που θα έχει ένα μοντέλο σε μια κοινωνία που είναι δίκαιη και έχει ως επίκεντρο τον άνθρωπο και όχι το χρήμα ή το κέρδος.

Ο αγώνας λοιπόν για σωστή παιδεία και καλύτερο κόσμο - εκεί νομίζω ότι στοχεύουμε -  δεν τελειώνει με την πρόσληψη καλών και καταρτισμένων δασκάλων, όπως υποστηρίζει η έρευνα, αλλά από εκεί ακριβώς αρχίζει!

Tags: Παιδεία