Η ΨΥΧΩΣΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΕΩΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ.

 Ο Γιώργος Βέλτσος αποφάσισε να έρθει στην πόλη που γεννήθηκε ο Γιώργος Χειμωνάς και να μιλήσει για τον ίδιο, εννιά χρόνια μετά τον θάνατό του. Και το έκανε όχι για να αποτίσει φόρο τιμής σε ένα νεκρό λογοτέχνης, που συχνά –πυκνά θυμόμαστε, αλλά γιατί ο Χειμωνάς είναι ένας θρύλος,αλλά κι ένα ταμπού μαζί της ελληνικής-φτωχής κατά τα άλλα διανόησης –λογοτεχνίας. Και σαν ταμπού συγκινεί, προκαλεί και παράγει απόπειρες ερμηνείας του. Τις περισσότερες, θα πρόσθετα, ατυχείς και επιφανειακές. Δεν συγκρατώ καμιά από αυτές. Αν κάτι έχει συνεισφέρει στο έργο του Γ. Χειμωνά είναι τα κείμενα του καθηγητή Δημήτρη Μαρωνίτη που επιχειρούν να αποτιμήσουν το έργο, όχι με τον τρόπο της βιογραφίας της σχέσης έργου-κριτικού,αλλά εμβαθύνοντας στην ουσία του, αλλά και χρονολόγιο βίου και έργου του Ευριπίδη Γαραντούδη,καθώς και η σπαρακτική εισαγωγή του Α. Ισαρη στα χειρόγραφα του Αδελφού. 

Κατά τα άλλα το έργο αυτό ακόμη γυρεύει ακόμη μιαν αποτίμηση από την κριτική της εποχής του, αλλά και την σημερινή κριτική και όσοι αναφέρονται σε αυτό πιο πολύ μιλούν για την σχέση τους με το έργο και τον άνθρωπο, παρά για τις διαστάσεις του έργου, τις συγγένειές του και τις αρδεύσεις από και προς την διεθνή και ελληνική λογοτεχνία. αφήνοντας την μελέτη του έργου του για αργότερα ή για άλλους. 

Ο Γιώργος Βέλτσος υπήρξε επιστήθιος φίλος του κλειστού Γιώργου Χειμωνά. Αν και αρκετά κοντά του λίγα θραύσματα της σχέσης τους μας αποκάλυψε στο έργο του Outre tombe ( Πατάκης 2008). Στο κοινό της Καβάλας δεν απέκρυψε πως υπήρξε και ασθενής του ψυχαναλυτή Χειμωνά, ο οποίος είναι αλήθεια ότι αρνείτο να επιδοθεί με ζήλο στην ψυχανάλυση, στης οποίας τα αποτελέσματα δεν πίστευε ζωηρά. Μάλλον την είχε απομυθοποιήσει για λόγους που δεν θα αναλυθούν στο παρόν κείμενο. Για χρόνια διακήρυττε πως πίστευε στα θαύματα της κλασικής ψυχιατρικής επιστήμης και ότι με τα σωστά κοκτέιλ φαρμάκων σώζονται ζωές και κερδίζουν οι ψυχασθενείς μια ομαλή ένταξη στην καθημερινότητα. Στον τομέα της επιστήμης του ήταν κλασικός και καθόλου εναλλακτικός ιατρός. 

Ο Βέλτσος μας αποκάλυψε πως η ίδια η ψυχανάλυση ξέρασε τον Χειμωνά ως αναλυόμενο και το ίδιο συνέβη και με τον ίδιο. Δεν ευτύχησε στις αναλύσεις του, ούτε ακόμη και στις συνεδρίες που επιχείρησε με τον ίδιο τον Χειμωνά ως ψυχαναλυτή. Αραγε εκ προοιμίου καταδικασμένες,αφού ο Χειμωνάς δεν πίστευε στα αποτέλεσματα; Και είναι αλήθεια ότι ο Χειμωνάς δεν είχε την θέληση να επιμένει στην ψυχανάλυση, γιατί ο ίδιος οπλισμένος με την δική του ευφυία αμέσως κατέληγε στα συμπεράσματα για τον απέναντί του, χωρίς να χρειασθεί να προσφύγει στις μεθόδους της κοπιώδους και ενεργοβόρας ανάλυσης. 

Ο ίδιος ο Χειμωνάς θεωρούσε ότι ο ίδιος έπασχε από μια γαϊδουρινή ψύχωση και ότι η ψύχωση αυτή - ονολογική κατά τον Βέλτσο παίρνει την χροιά, με την προσθήκη του κρίσιμου ταυ στο ονολογικό, της οντολογικής ψύχωσης - είχε τα χαρακτηριστικά της λευκής ψύχωσης των μειζόνων συγγραφέων, όπως του Ντοστογιέφσκι, του Κάφκα, του Τζόις. Η ψύχωση αυτή στον Χειμωνά δεν εκδηλώθηκε ποτέ και ως ανάχωμα για την μη εκδήλωσή της λειτούργησε η λογοτεχνία και η παραγωγή αυτού του προσωπικού έργου, που αποτιμήθηκε ως το αποκορύφωμα του πεζογραφικού νεωτερισμού, ίσως και μοντερνισμού στην Ελλάδα και όχι μόνο. 

Η σύνδεση με την περίπτωση του Χειμωνά γίνεται σε χρόνο που αφορά τον ομιλητή Βέλτσο που αποκαλύπτει ότι ευρέθη στο όριο της ψύχωσης και αυτός, και πριν διαβεί το ανάχωμα και πριν περάσει στην αντίπερα όχθη της ψυχοπάθειας,από όπου δεν έχει γυρισμό, σώθηκε χάρη στην προσφυγή του στην τέχνη και ειδικά στην ποίηση. «Η ποίηση σέσωκέ σε» λοιπόν, όπως φαίνεται να έκανε και στην περίπτωση Χειμωνά,που πρόσφερε όλο το βάλσαμο του κόσμου για να μην νιώθεται η πληγή.

Μάλλον ρομαντική άποψη για την καθαρτική λειτουργία της ποίησης, αλλά ποιος είπε πως ο Γιώργος Χειμωνάς δεν ήταν ο ύστερος μεταρομαντικός και ο Γιώργος Βέλτσος ένας επίγονός του ;

Το συμπέρασμα είναι ότι αξίζει προκειμένου να σωθείς από την ψύχωση να επιδοθείς μετά μανίας στην λογοτεχνία για να μην διαβείς το ανάχωμα. Σαφείς οδηγίες προς ναυτιλομένους λοιπόν και πρακτικές εφαρμογές αποφυγής της ψύχωσης,που δεν μοιάζει τόσο εύκολη υπόθεση όσο αρχικά φαίνεται. Ούτε είνσι εύκολο να ακολουθήσει κανείς τα μεγάλα παραδείγματα των Ντοστογιέφσκι, Τζόυς, Χειμωνά αν δεχθούμε ότι και οι τρεις έπασχαν από την λευκή ή εμπνευσμένη ψύχωση και κατάφεραν με το έργο τους να υπερβούν την εκδήλωση, την φανέρωση της ασθένειάς τους και να αφήσουν δημιουργικό έργο. 

Και η διερώτηση. Μα καλά είναι τόσο εύκολο ; 
Στο σημείο αυτό ο Γιώργος Βέλτσος δεν επέμενε,ούτε μας παρέδωσε στοιχεία. Επεκτάθηκε στην γαλλική μαθητεία του Γιώργου Χειμωνά, κοινή με την δική του και στην ίδια περίπου χρονική περίοδο στο Παρίσι, την ανατροφή του με την γαλλική κουλτούρα προς την οποία ο Χειμωνάς δεν κατέφευγε τόσο τακτικά και δεν συνομίλησε με αυτήν ποτέ στο έργο του,όπως το έπραξε απεναντίας ο Βέλτσος ( μα γιατί σχεδόν πάντα από την εποχή του Σεφέρη μνημονεύεται ο κύριος Τέστ του Πωλ Βαλερύ σαν μνημείο μεστού, ποιητικού λόγου ;).Οι επιρροές δεν είναι φανερές,αν και ανιχνεύονται στοιχεία είναι από τους Κέλτες και άλλες αρχέγονες πηγές λόγου. Ο ίδιος ο Χειμωνάς σαν επιδράσεις του δεν ανέφερε κανένα γνωστό λογοτέχνη της σύγχρονης λογοτεχνίας,αλλά μετατόπιζε τα ενδιαφέροντά του σε κείμενα αρχέτυπα,όπως ο λόγος των Ευαγγελίων, η αρχαία ελληνική γραμματεία, η ποίηση των Κελτών, φτάνοντας μέχρι τον Μακρυγιάννη. Εκεί που περιμέναμε να εμβαθύνει ο Βέλτσος ήταν ο πυρήνας του έργου του Γ, Χειμωνά μέσα από τις θεωρητικές αναφορές του για το λόγο, τα όνειρα, τις λέξεις, και την γραφή, την επαφή με την φαινομενολογία. Όμως ο Γ Βέλτσος, αν και φάνηκε να μην κατανοεί την πρόθεση του Ευριπίδη Γαραντούδη να διαχωρίσει τα πεζογραφικά του έργα από τα άλλα δοκιμιακού χαρακτήρα και θεώρησε έτσι ότι τεμάχισε αυθαίρετα ένα ενιαίο έργο απάντων,όπου ακόμη και στα δοκιμιακού χαρακτήρα έργα του ο Χειμωνάς ακροβατεί στα όρια της λογοτεχνίας, εν τούτοις και ενώ είχε αυξήσει κατακόρυφα την όρεξή μας για μια σημειολογική αναφορά στο δοκιμιακό έργο του Χειμωνά και γιατί όχι σε μια οριστική ή άλλως και μη οριστική ερμηνεία ή κατάταξη του έργου αυτού ο Βέλτσος κράτησε κλειστά τα χαρτιά του και δεν μας έδωσε ούτε μια αναφορά για το έργο του Χειμωνά. 

Η ομιλία του παρέμεινε περισσότερο στην σχέση των δύο φίλων, έγεμε υψηλής ποιότητας χιούμορ, αρκετών πληροφοριών, προσωπικών αναμνήσεων,όμως άφηνε να διαφανεί ο θαυμασμός,αλλά και η αμηχανία του ομιλητή εμπρός στην φαντασμαγορία ενός μεγάλου, κρυπτικού και τόσο προσωπικού έργου.

 ΣΗΜΕΙΩΣΑΜΕ ΕΠΙΣΗΣ.

Tags: Ο ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΚΟΣΜΑ ΧΑΡΠ | Βέλτσος | Χειμωνάς